Hemingway davart inflaziun e guerra: Pertge che sia frasa dal 1935 para oz puspè actuala
26 d’october 2026
L'onn 1935 ha Ernest Hemingway scrit ina frasa che vegn oz puspè repartida milli giadas en las raits socialas.
Tenor il senn:
L'inflaziun saja l'emprim presumà med miraculus d'in pajais mal manà.
La guerra il segund.
Omaduas pudessan simular bainstanza a curta vista – dentant agir a moda ruinusa a lunga vista.
La prima dumonda tar talas citaziuns duess adina esser:
Questa giada è la resposta:
La frasa deriva da l'essai da Hemingway „Notes on the Next War: A Serious Topical Letter“, publitgà il settember 1935 en l'Esquire.
E cun quai daventa l'istorgia considerablamain pli interessanta.
L'Emprima Guerra Mondiala era avant be 17 onns.
L'Europa aveva gì experientschas cun inflaziun, iperinflaziun, crisa economica e radicalisaziun politica.
La Germania era gia naziunalsocialistica.
L'Italia faschistica.
Hemingway aveva sez vivì l'Emprima Guerra Mondiala e scriveva ses text sco avertiment urgent d'ina nova guerra europeica.
Quatter onns pli tard ha cumenzà la Segunda Guerra Mondiala.
Sia frasa n'era pia nagina teoria d'economia publica abstracta.
Ella era:
Surprendentamain interessanta.
Pertge che l'inflaziun na mida betg be ils pretschs.
Ella mida era:
Prendain in stadi che ha emprendà 100 milliardas euros.
Ils debits restan nominalmain:
100 milliardas.
Sche il nivel da pretschs general crescha dentant considerablamain, sa sbassa la valur reala da questas 100 milliardas.
Il stadi paja anavos ils medems euros.
Ma quests euros han damain pudair d'acquist.
Quai è il mecanissem central.
Il stadi ha:
debits.
In investider ha:
la pretensiun sin quels.
Inflaziun nunspetgada spustescha la bainstanza reala dal creditur al debitur.
L'IMF ha examinà quest effect.
Schocs d'inflaziun pon l'emprim reducir la quota da debits publics.
Entradas nominalas dal stadi creschan.
Expensas reageschan per part cun retard.
E debits nominals gia existents perdan realmain valur.
Quai funcziuna dentant be limitadamain.
Sche crediturs quintan a lunga vista cun tschintg pertschient inflaziun, na dattan els betg vinavant daners ad in stadi per dus pertschient.
Els pretendan:
tschains pli auts.
Cun quai creschan ils custs da finanziamer.
Las expensas s'adattan.
Salaris vegnan reneguziads.
Contracts sa midan.
L'avantatg da l'entschatta svanescha.
Precis perquai n'è l'inflaziun nagina via gratuita per sa deliberar dals debits dal stadi.
Quai fa ses pled „temporary“ uschè interessant.
A curta vista po ina economia publica parair nominalmain pli gronda.
Ils svandis creschan.
Las entradas da taglia creschan.
Ils salaris creschan pli tard medemamain.
Ils pretschs da facultad pon crescher.
Ma decisiv n'è betg:
Sondern:
Quai è la differenza tranter bainstanza nominala e reala.
La rata d'inflaziun tudestga era il settember 2026 tar:
En la zona da l'euro:
Surtut l'energia ha chatschà ils pretschs ad aut.
Naturalmain na suonda betg da quai:
L'inflaziun saja vegnida creada aposta.
Questa tesa fiss pauc seriusa.
Guerras, pretschs d'energia, chadannas da furniziun, politica monetara, politica fiscala, svilup dals salaris ed aspectativas pon influenzar svilups inflaziunars.
Aber per il tegnairchasa privat resta il resultat l'emprim il medem:
Ma l'inflaziun effectuescha a moda cumulativa.
Supponì che il nivel da pretschs creschia durant diesch onns mintga onn per media trais pertschient.
Lura custa insatge che custa oz 100 euros, suenter diesch onns var:
Quai na munta betg ch'ins è daventà automaticamain per 34 pertschient pli pover.
Entradas e facultad pon medemamain crescher.
Ma daners contants che restan simplamain senza midada, perdan realmain pudair d'acquist.
E precis perquai è l'inflaziun relevanta per ils spargnaders.
Qua sto ins esser anc pli precaut.
Guerras pon augmentar a curta vista la prestaziun economica mesirada.
Il stadi empustescha:
tancas.
muniziun.
vehichels.
aviuns.
equipament.
Glieud survegn lavur.
Fabricas produceschan.
Quai culada en il product naziunal brut (PNB).
Ma da concluder da quai che la guerra creeschia bainstanza, fiss in sbagl fundamental.
In tanc che vegn producidas e suenter destruì, augmenta l'emprim la prestaziun economica mesirada.
La societad n'ha tras quai dentant betg automaticamain dapli bainstanza.
Al contrari.
La guerra destruescha:
vitas humanas.
bajetgs.
infrastructura.
interpresas.
capacitad da producziun.
chapital uman.
confidenza.
Ed savens era:
valutas.
Precis perquai è la confruntaziun da Hemingway uschè effectiva.
Inflaziun e guerra pon generar activitad economica nominala.
Ma activitad n'è betg automaticamain:
Co protegia ina societad reservas avant l'incertezza?
Interessantamain respundan las bancas centralas questa dumonda oz auter che anc avant intgins decennis.
Ellas cumpran:
Ils ultims quatter onns var:
Quai è var il dubel uschè bler sco en la media dal decenni precedent.
Ed 89 pertschient da las bancas centralas dumandadas actualmain spetgan vinavant reservas d'aur mundialas creschentas.
45 pertschient vulan augmentar lur agens reservas.
Betg perquai che bancas centralas crajan:
„La guerra vegn, pia cumprar aur.“
Uschè simpel n'è l'administraziun da reservas betg.
L'aur ha plitost intginas caracteristicas che sa differenzieschan d'investiziuns finanzialas classicas.
In'obligaziun dal stadi è:
ina pretensiun envers in stadi.
In credit da banca:
ina pretensiun envers ina banca.
In'obligaziun d'interpresa:
ina pretensiun envers in'interpresa.
Aur fisic percunter:
Quai n'è nagina valitaziun.
Igl è ina descripziun da sia structura.
I na paja nagin tschains.
I chaschuna custs da magazinaziun.
Il pretsch ballucca considerablamain.
Ed i po tagliar giu mender durant onns che aczias u obligaziuns.
Perquai na legia la conclusiun seriusa betg:
Sondern:
Genau deshalb nennt man es:
diversificaziun.
In tegnairchasa tipic ha forsa:
credits da banca.
assicuranza da vita.
pretensiuns da renta.
obligaziuns.
daners contants.
Tut questas posiziuns vegnan mesiradas en daners.
Bleras da quellas èn empermischuns da pajament.
Quai po esser dal tut rasunaivel.
Ma a medem temp sa tschenta la dumonda:
Precis qua po ina valur da facultad fisica ademplir in'autra funcziun.
Era quai fiss in mitus.
L'aur reagescha a curta vista sin:
tschains reals.
dollar.
liquiditad.
posiziunament dals investiders.
politica da la banca centrala.
aversiun cunter il prigel.
E blers auters facturs.
I po pia capitar dal tut che l'inflaziun è auta e l'aur croda tuttina.
Tgi che considerescha l'aur sco trade d'inflaziun a curta vista, po vegnir deludì.
Quant da mia facultad vi jau tegnair en:
empermischuns da pajament?
participaziuns d'interpresa?
immobiglias?
liquiditad?
Ed:
valurs da facultad fisicas?
Sin quai n'atti nagina resposta universala.
Ma igl è la dretga dumonda.
Betg perquai ch'in scriptur da l'onn 1935 ans declera oz la dretga investiziun da daners.
Quai na fa el betg.
Mabain perquai ch'el ans regorda ad insatge che va spert perdì en cifras nominalas:
Dapli expensas dal stadi n'èn betg automaticamain dapli bainstanza.
Dapli producziun per ina guerra n'è betg automaticamain dapli bainstanza.
E pretschs da facultad pli auts n'èn betg automaticamain dapli pudair d'acquist.
Tge pudain nus producir?
Tge pudain nus consumar?
Tge possedain nus?
Co productivs essan nus?
E qual pudair d'acquist resta da nossa facultad?
Forsa è l'avertiment da Hemingway suenter 91 onns anc adina relevant.
Betg sco recumandaziun d'investiziun.
Sondern als Erinnerung an einen fundamentalen Unterschied:
E tgi che vul mantegnair la facultad a lunga vista, duess chapir precis questa differenza.
Restai previsivs.
Voss
Helge Peter Ippensen
Remartga: Quest artitgel servescha exclusivamain a scopi d'infurmaziun e na represchenta nagin cussegl d'investiziun, da taglia u giuridic e nagina invitaziun da cumprar u vender metals prezius u instruments finanzials.
