
Mo Gawdat tschenta ina tesa provocanta: "Ils pli ritgs dal mund n'èn betg Elon Musk u Jeff Bezos — ils pli ritgs èn las persunas che stampan ils daners." Quai tuna suenter ina teoria da conspiraziun. Igl è dentant teoria monetara elementara. E sch'ins chapescha ina giada il sistem, vesa ins l'aur cun auters egls.
Il sistem da reservas fracziunalas è il fundament dal sistem monetar modern. Las bancas ston tegnair be ina fracziun da lur deposits sco reserva e pon dar vinavant in multiplice da quai sco credit. Mintga credit concedì creescha novs daners — litteralmain or dal nagut. Quai princip sa numna creaziun da daners tras concessiun da credits.
Mo Gawdat formuluescha quai uschia: Cura che ina banca As dat in credit, na paja ella betg ora ils daners d'in auter chierl. Ella tschiffa in import en in sistem e quest import exista da quel mument ennà sco mied da pajament real. Las bancas centralas e las bancas commerzialas ensemen creeschan mintg'onn trilliuns da dollars da nov.
Mo Gawdat descriva a l'exempel dad Elon Musk co il sistem funcziunescha en la pratcha: Musk na prenda betg in credit da student per al restituir. El bultga interpresas che creeschan chapital d'agen (equity). Quest chapital d'agen empenja el lura tar las bancas sco segirtad — e retschaiva per quai credits gigantics.
La surpigliada da Twitter ha custà radund 44 milliardas dollars dals USA. Musk n'ha betg pajà en cash. El ha empenjà aczias da Tesla sco segirtad per credits bancars. Lura ha el empenjà parts da Twitter per ulteriurs credits. Il sistem penda vi da sasez — premess che ils valurs da facultad tegnian lur valur.
Il punct central da Gawdat: "People think Elon Musk is the richest man in the world. That is, by far, a lie." Quai che Musk posseda n'è betg liquiditad — igl è chapital d'agen ch'el utilisescha sco leva (leverage) per credits bancars. La ritgezza propi sa chatta tar las instituziuns che creeschan quests daners.
Il fanadur 2026 era la quantitad da daners americana M2 — vul dir ils daners munaida en circulaziun plus ils deposits a vista ed instruments dal martgà da munaida a curta vista — tar 23,2 trilliuns dollars dals USA. Per cumparaziun: Al cumenzament dal 2020 eran quai anc radund 15 trilliuns dollars dals USA.
Questa extensiun per radund 8 trilliuns dollars dals USA en sis onns n'è betg in casualitad. Ella suonda la logica dal sistem: En temps da crisa vegnan creads daners per stabilisar las bancas, per finanziar deficits dal stadi e per stimular l'economia. Mintga tala expansiun devaluescha la valur dals daners gia existents.
Gawdat fa ina distincziun che cumpara strusch en la discussiun publica: tranter quels che tegnan facultad en chapital d'agen (interprendiders, investiders) e quels che creeschan daners (banchiers centralas, proprietaris da bancas commerzialas).
"The richest people in the world are the people who print that money that Elon and others borrow," di Gawdat. Questa constataziun n'è betg manegiada ideologicamain — ella è ina descripziun da la moda da funcziunament dal sistem. Tgi che controllescha il dretg da creaziun da daners, controllescha la basa da tut las autras facultads.
L'aur è il cuntrari structural dal sistem descrit. El na nà betg tras la concessiun da credits, na po betg vegnir extendì tras decisiuns politicas e n'ha nagina cuntrapart. Cura che ina banca centrala dublegia la quantitad da daners, sa dimeglia la valur da mintga unitad da la valuta (ajustà a la forza d'acquist). L'existenza d'aur sin la terra resta dentant nunmidadada.
Prezi d'aur october 2026: 4.225 dollars dals USA per unza da fin. L'evoluziun dal prezi na reflectescha betg la "valur" da l'aur — ella reflectescha la forza d'acquist dal dollar dals USA. L'aur è la medema materia prima, be ils daners enturn el èn sa midadads.
| Caratteristica | Daners fiat (USD, EUR) | Aur (fisic) |
|---|---|---|
| Origin | Tras concessiun da credits da las bancas | Tras prozess geologics / minaria |
| Limitaziun da la quantitad | Nagina — directabel politicamain | Gea — resursa finita |
| Prighel da la cuntrapart | Gea — bunited statala | Na |
| Sa lascha congelar tras sancziuns | Gea — sco mussà il 2022 | Na (deponì fisicamain) |
| Reacziun sin l'extensiun da la quantitad da daners | Pierda da la forza d'acquist | Istoricamain: Mantegniment da la forza d'acquist |
Cura che daners naschan litteralmain or dal nagut e la quantitad da daners crescha structuralmain, n'è la cumpra da daners fiat nagina investiziun — igl è il tegnair ina resursa che vegn svalitada sistematicamain. L'aur porscha quai che daners fiat na pon structuralmain betg: ina quantitad fixada, nagina directabladad politica e nagina dependenza da la capacitad da pajament d'ina terza part.
Co las bancas centralas reageschan praticamain sin quest savair, mussa noss artitgel Aur da las bancas centralas 2026: 289 tonnas. L'analisa da Mo Gawdat n'è nagin clom a la panica. Igl è ina descripziun soberna da quai co il sistem funcziunescha dapi decennis — e pertge che las bancas centralas en tut il mund cumpran aur empè da bultgar reservas da fiat.
Cura che ina banca conceda in credit, credituescha ella a l'emprestader l'import sin ses conto — senza che sparagns reals stoppian star davosvart. Quest process creescha novs daners en il sistem. Las bancas centralas pon ultra da quai crear directamain daners da basa tras la cumpra d'obligaziuns dal stadi (Quantitative Easing).
La vendita da gronds pachets d'aczias sbassass il curs massivamain e chaschunass custs fiscals considerabels sin profits da chapital. Credits bancars cunter empenjament èn neutrals dal puntg da vista fiscal e mantegnan la controlla sur l'interpresa. Quai è il mecanissem che Gawdat descriva: Ils ritgs na "pajan" betg — els empenjan.
Il sistem modern s'è sviluppà durant tschientaners. Il mument decisiv è stà il 1971, cura che il president dals USA Nixon ha abolì la lianziun d'aur dal dollar dals USA. Dapi lura n'è la quantitad da daners betg pli limitada tras aur fisic. Cun quai ha cumenzà l'era dals purs daners fiat — e da la creschientscha nunlimitada da la quantitad da daners.
Indicaziun legala: Quest artitgel servescha exclusivamain a scopi d'infurmaziun e na represchenta nagina cussegliaziun d'investiziun. Tut las indicaziuns senza garanzia. Investiziuns en metals pretzius e palpapers da valur èn colliadas cun ristgs. Per plaschair consultai in cussegliader da finanzas independent avant che prender decisiuns d'investiziun.