L'aur vala sco «indestruibel». El na ruina betg, corrodia strusch e na reagescha praticamain betg cun bleras substanzas. Precis questa inercia fa da l'aur fin oz in simbol per la persistenza – ed en temps incerts era ina materia prima che vegn observada spezialmain. Tant pli fascinant èsi ch'i dat in liquid classic che po effectivamain mender l'aur: l'aqua regia.
Ils 9 d'avrigl 1940, il di da l'invasiun da las truppas tudestgas a Copenhagen, sa chattavan en l'ambient da Niels Bohr duas medaglias dal premi Nobel d'aur: las distincziuns da Max von Laue (1914) e James Franck (1925). Omaduas medaglias eran dapli che mo metal; ellas eran cumprovas per nums, tenuta e derivanza – e cun quai potenzialmain privlusas per la vita en ina dictatura. Il plan da simplamain zuppar l'aur era ristgà. Uschia han ins decis d'eleger ina schliaziun che n'era betg politica, mabain chemica.
Il collega da Bohr, George de Hevesy, ha proponì da betg zuppar las medaglias, mabain da las schliar. Quai che tuna suenter in act da destrucziun era en vardad in act da preservaziun. Pertge che l'aur na svanescha betg – el mida il stadi.
L'aqua regia è ina maschaida d'acid nitric concentrà e d'acid cloridric, classicamain en ina relaziun da 1 tar 3. Mintga acid per sai n'attatga strusch l'aur. Ensemen nascha dentant in mecanissem che schlia l'aur ord sia inercia: l'acid nitric procura per l'oxidaziun, l'acid cloridric furnescha ions da clorid che lian e stabiliseschan immediatamain ils ions d'aur che naschan. Il resultat è ina schliaziun melna fin oranscha, en la quala l'aur n'è betg pli visibel sco metal, mabain exista en furma schliada.
Precis questa nunfestivitad è daventada il scut protectiv la primavaira dal 1940. Tar inspecziuns posteriuras n'han ins chattà nagin toc aur, nagina medaglia, nagina cumprova clera – mo in vaschel da labor cun in liquid. Ils premis Nobel eran là, ma betg pli renconuschibels.
Suenter la guerra è de Hevesy returnà, ha recuperà l'aur ord la schliaziun ed al ha surdà a la fundaziun Nobel. Novas medaglias èn vegnidas battidas. L'istorgia è uschè ferma, perquai ch'ella na romantisescha betg l'aur, mabain al renda dapiertgabel: l'aur è ina valur perquai ch'el è rar ed acceptà – e perquai ch'el resta fisicamain stabil, schizunt sch'el daventa temporarmain nunvisibel.
Era la construcziun da las medaglias dal premi Nobel è in detagl interessant. Oz consistan las medaglias en las categorias classicas d'aur reciclà da 18 carats ed èn supplementarmain plattadas cun aur da 24 carats; il pais da mira è tar 175 grams. Cun quai daventa visibel co ch'istorgia, simbolica e material èn colliads stretgamain – fin a las indicaziuns da grams che ins po mesirar.
| Cifra d'indicaziun | USD per unza da fin | EUR per unza da fin |
|---|---|---|
| Actual (20-01-2026) | 4.758,55 | 4.059,35 |
| Maximum dal di | 4.766,24 | 4.065,30 |
| Minimum dal di | 4.660,48 | 4.004,80 |
| Midada envers il di precedent | +87,66 | +49,35 |
| Caracteristica | Valur |
|---|---|
| Material (oz) | Aur reciclà da 18 carats, plattà cun 24 carats |
| Pais da mira (medaglias classicas) | 175 g |
| Valur da calculaziun da la part d'aur (18K = 75%) | ca. 131,25 g |
| Diameter | 66 mm |
Cura che l'aur marchescha oz puspè records, vegn savens discurrì da segirezza. L'episoda da Copenhagen mussa ina vardad rara, bunamain poetica davos la fisica: l'aur n'è betg mo bischut u investiziun. El è chemia, istorgia – e mintgatant la camuflascha la pli eleganta dal mund.
Restai previsivs, Voss Helge Peter Ippensen
