

43.8 fil-mija.
Dan ir-riżultat se jibqa' mmarkat mill-elezzjoni statali f'Sassonja-Anhalt.
L-AfD aktar minn irdoppjat is-sehem tagħha tal-voti meta mqabbel mal-2021 u saret l-aktar forza b'saħħitha b'distakk kbir.
Is-CDU fl-istess ħin waqgħet minn 37.1 għal 17.2 fil-mija.
Terremot politiku.
Iżda min irid jifhem x'inbidel verament f'Sassonja-Anhalt, forsi għandu jħares lejn numru ieħor:
30 fil-mija.
Tant huma l-persuni eliġibbli biex jivvutaw li issa jafdaw proprju lill-AfD biex tmexxi l-ekonomija 'l quddiem.
Fl-2021 kienu biss 8 fil-mija.
Is-CDU dak iż-żmien kienet f'41 fil-mija.
Illum: 28 fil-mija.
Dan jista' jkun sinifikanti fit-tul mill-inqas daqs ir-riżultat elettorali nnifsu.
Wara l-għadd tad-distretti elettorali kollha ta' 2,661, jirriżulta dan ir-riżultat preliminari li ġej:
AfD 43.8 %, CDU 17.2 %, SPD 9.3 %, Grüne 8.9 %, Linke 8.6 %, BSW 5.3 % u FDP 2.6 %.
Notevoli b'mod partikolari hija l-parteċipazzjoni fl-elezzjoni.
Din telgħet minn 60.3 għal 77.8 fil-mija.
Dan jagħmilha diffiċli biex tintuża spjegazzjoni komuni:
L-AfD ma rebħitx sempliċement għax il-votanti regolari tagħha kienu mmobilizzati u oħrajn baqgħu d-dar.
Din id-darba marru jivvutaw ħafna aktar nies.
U minkejja dan – jew proprju minħabba f'hekk – il-partit laħaq it-43.8 fil-mija.
Fl-elezzjoni statali tal-2021, l-AfD kienet laħqet l-20.8 fil-mija.
Issa huma 43.8 fil-mija.
Żieda ta' 23 punt perċentwali.
Is-CDU qed tesperjenza l-iżvilupp oppost: minn 37.1 għal 17.2 fil-mija.
Madankollu, ikun żbaljat li minn dan jiġi dedott trasferiment dirett u sempliċi ta' votanti mis-CDU għall-AfD.
Il-migrazzjoni tal-votanti hija aktar kumplessa.
Xi ħaġa oħra hija aktar deċiżiva:
Il-fiduċja fil-kompetenza tal-partiti biex isolvu l-problemi nbidlet b'mod massiċċ.
Tradizzjonalment, il-kompetenza ekonomika hija waħda mill-aktar marki politiċi b'saħħithom tal-Union.
Fl-2016 f'Sassonja-Anhalt, 48 fil-mija kienu għadhom iqisu lis-CDU bħala l-partit li l-aktar jista' jmexxi l-ekonomija 'l quddiem.
AfD: 5 fil-mija.
2021:
CDU 41 fil-mija.
AfD 8 fil-mija.
2026:
CDU 28 fil-mija.
AfD 30 fil-mija.
Fi żmien għaxar snin, vantaġġ ta' kompetenza tas-CDU ta' 43 punt perċentwali meta mqabbel mal-AfD sparixxa kompletament.
Dan huwa aktar minn sempliċi protesta.
Mill-inqas fil-perċezzjoni ta' bosta votanti, partit li qabel kien assoċjat kważi esklussivament mal-migrazzjoni u l-protesta, issa stabbilixxa ruħu wkoll bħala alternattiva fil-politika ekonomika.
Jekk din il-kompetenza attribwita hijiex sostnuta mill-programm konkret hija mistoqsija oħra.
L-analiżi tal-ARD, pereżempju, tindika li xi talbiet tal-politika ekonomika tal-AfD ma jistgħux jiġu deċiżi fil-livell statali u li l-politika tal-migrazzjoni tagħha tista' wkoll iġġorr riskji ekonomiċi sinifikanti fid-dawl tan-nuqqas ta' ħaddiema tas-sengħa.
Proprju din id-distinzjoni hija importanti:
Il-kompetenza pperċepita mhijiex l-istess bħall-kompetenza ppruvata.
Madankollu, hija politikament deċiżiva.
Fil-provvista tal-enerġija, issa 30 fil-mija qed jattribwixxu wkoll l-ogħla kompetenza lill-AfD.
Fl-impjiegi huma 29 fil-mija.
Fil-ġustizzja soċjali wkoll 29 fil-mija.
Fiż-żamma tal-paċi 29 fil-mija.
B'hekk, ir-riżultat ma jistax jibqa' jiġi spjegat b'mod konvinċenti esklussivament bħala reazzjoni għal suġġett wieħed biss.
L-elezzjoni pjuttost turi bidla aktar komprensiva fil-fiduċja politika.
U huwa proprju hawnhekk fejn issir interessanti mil-lat ekonomiku.
L-ewwel nett:
Xejn b'mod immedjat.
Id-deheb ma jogħliex awtomatikament għax l-AfD tirbaħ elezzjoni statali.
U mir-riżultat elettorali f'Sassonja-Anhalt ma tista' tiġi dedotta l-ebda tbassir serju tal-prezz tad-deheb.
Iżda wara ż-żewġ suġġetti hemm kategorija ekonomika komuni:
Fiduċja.
Munita taħdem abbażi tal-fiduċja.
Il-bonds tal-istat jaħdmu abbażi tal-fiduċja.
Id-depożiti bankarji jaħdmu abbażi tal-fiduċja.
U s-sistemi politiċi jaħdmu wkoll abbażi tal-fiduċja.
Meta n-nies ikunu konvinti li l-istituzzjonijiet jistgħu isolvu l-problemi ċentrali tagħhom, is-sistemi jkunu stabbli.
Meta din il-fiduċja tonqos, in-nies ifittxu alternattivi.
Politikament dan iseħħ fil-kaxxa tal-voti.
Fil-każ tal-assi, jista' jfisser diversifikazzjoni akbar.
Proprju għalhekk, id-deheb m'għandux jiġi politiċizzat.
Id-deheb fiżiku mhuwiex la tax-xellug u lanqas tal-lemin.
Mhuwiex la gvern u lanqas oppożizzjoni.
U mhuwiex lanqas mħatra fuq il-kollass ta' stat.
Il-karatteristika speċjali tiegħu hija ħafna aktar prammatika:
Id-deheb fiżiku mhuwiex pretensjoni kontra debitur.
Min jippossjedi bond tal-istat, jafda fil-kapaċità tal-istat li jħallas.
Min iżomm flus f'kont bankarju, għandu pretensjoni kontra bank.
Min għandu sehem, qed jipparteċipa f'kumpanija.
Id-deheb jinsab barra minn din il-katina ta' pretensjonijiet.
Dan ma jagħmlux awtomatikament investiment aħjar.
Id-deheb ma jħallasx imgħax u lanqas dividendi. Il-prezz tiegħu jista' jvarja b'mod sinifikanti. Il-ħażna tinvolvi spejjeż.
Iżda proprju għalhekk jaqdi funzjoni oħra fi ħdan portafoll ta' assi diversifikat.
Forsi għalhekk l-aktar numru interessanti ta' din l-elezzjoni fl-aħħar mill-aħħar mhuwiex lanqas 43.8.
Iżda 77.8 fil-mija.
Tant kienu l-persuni eliġibbli biex jivvutaw li taw il-vot tagħhom.
Fl-2021 kienu 60.3 fil-mija.
Dan ifisser:
Il-bidla politika ma rriżultatx mill-apatija.
Għall-kuntrarju.
Ħafna nies din id-darba riedu jinfluwenzaw b'mod espliċitu.
Għall-politika u l-ekonomija, dan għandu jkun sinjal ta' twissija.
Għax in-nies ma jirreaġixxux b'mod passiv għall-inċertezza għal żmien twil.
Huma jbiddlu l-imġiba tagħhom.
Huma jbiddlu d-deċiżjoni tal-vot tagħhom.
Huma jbiddlu d-deċiżjonijiet tal-konsum tagħhom.
U f'xi punt possibbilment anke l-istruttura tal-assi tagħhom.
L-elezzjoni statali ma tgħidilniex fejn se jmur il-prezz tad-deheb.
Ma tgħidilniex lanqas kif il-Ġermanja se tivvota fl-elezzjoni federali li jmiss.
Sassonja-Anhalt mhijiex il-Ġermanja.
Iżda l-elezzjoni tiddokumenta xi ħaġa li tista' tkun rilevanti ferm lil hinn minn Magdeburg:
Il-fiduċja tista' tintilef aktar malajr milli jemmnu l-istituzzjonijiet.
Fl-2016, il-vantaġġ tas-CDU fuq l-AfD fil-kompetenza ekonomika attribwita kien ta' 43 punt perċentwali.
Għaxar snin wara, l-AfD tinsab fuq quddiem.
Forsi għalhekk il-mistoqsija deċiżiva wara din l-elezzjoni mhijiex:
Min se jiggverna lil Sassonja-Anhalt?
Sondern:
Għaliex dejjem inqas nies qed jemmnu li dawk li s'issa ggvernaw, għadhom jistgħu isolvu l-problemi ekonomiċi tagħhom?
Għall-politika din hija mistoqsija ta' poter.
Għall-investituri, il-fiduċja hija mistoqsija ta' assi.
U għat-tnejn japplika:
Id-diversifikazzjoni tibda qabel ma tintilef il-fiduċja – mhux wara.
Ibqgħu b'viżjoni fit-tul
Tagħkom, Helge Peter Ippensen