Markus Krall agus Praghas an Óir: Fáidh an tSnaidhmchórais faoi Scagthástáil
19 Deireadh Fómhair 2026
An bhfuil tú réidh chun triail a bhaint as Spargold?
Déan infheistíocht go héasca i miotail lómhara fisiciúla.
Déan infheistíocht go héasca i miotail lómhara fisiciúla.
Tá an Dr. Markus Krall — a rugadh i 1962, dochtúir san eacnamaíocht, iar-pháirtí de chuid McKinsey, iar-Phríomhfheidhmeannach ar Degussa — i mbéal an phobail i ngach áit faoi láthair. Tá a chomhrá le Ben Unscripted ag tarraingt airde go forleathan: na milliúin amharc, na mílte trácht. Cad atá taobh thiar dá chuid téiseanna faoi chuideachtaí zombaí, an peitridollar agus deireadh an chórais airgid fhiata? Agus cad a chiallaíonn sé sin do phraghas an óir?
Roinneann Krall tuairimí na ndaoine. Dá lucht leanúna, is anailísí cróga é a deir an rud nach deir daoine eile ach go runda. Dá lucht cáinte, is fáidh an léirscrios é nach n-éiríonn lena chuid uainiúcháin go rialta. Cé a bhfuil an ceart aige? Tá an freagra níos casta ná mar atá ceachtar den dá thaobh sásta a admháil.
Ní hionann Krall agus Youtuber gan substaint. Tá a bheathaisnéis acadúil agus ghairmiúil go hiontach: staidéar ar an eacnamaíocht i Freiburg, staidéar iarchéime in Ollscoil Nagoya sa tSeapáin, dochtúireacht i 1993 ar fhoirmiú praghsanna i margadh stoc na Seapáine — go sonrach ar an gcóimheas praghas-tuillimh agus a thábhacht i gcomparáid idirnáisiúnta.
Ina dhiaidh sin: Gairmréim clasaiceach mar phríomhchomhairleoir ag Allianz, Boston Consulting Group, Oliver Wyman (bunú na Gearmáine). Ag McKinsey, d'éirigh sé ina pháirtí agus bhí sé i gceannas ar an gcleachtas bainistíochta riosca — go sonrach an t-ábhar bainistíochta riosca creidmheasa do bhainc. De réir a ráitis féin ar phodchraoladh Ben Unscripted, d'fhorbair sé córais riosca creidmheasa do bhainc a úsáideann thart ar 80 faoin gcéad de bhainc na Gearmáine inniu. Tá eolas aige ar na príomhtháscairí ón taobh istigh.
Genau dieser tiefe Einblick in Bankbilanzen war der Ausgangspunkt für seine späteren Thesen. Sein erstes Buch erschien unter dem Pseudonym Diogenes Rent — „Diogen im Fass und Rent vom englischen Ranting" — weil er als Berater damals nicht unter Klarnamen publizieren durfte. Das zweite Buch, „Der Draghi-Crash" (2015/2017), erschien unter Klarnahmen. Von 2019 bis 2022 war er CEO von Degussa, einem der größten deutschen Edelmetallhändler. Seit 2024 lebt er in der Schweiz.
Sa phodchraoladh a chuaigh víreasach le Ben Unscripted, míníonn Krall conas a rinne sé an fionnachtain is tábhachtaí aige. Mar shaineolaí ar bhainistíocht riosca a d'fhorbair samhlacha riosca creidmheasa do bhainc, bhí bunús staitistiúil de dhíth air: Cé mhéad cuideachta a théann fé fhéimheacht in eacnamaíocht in aghaidh na bliana?
Go stairiúil, bhí an luach seo ag idir a haon agus a dó faoin gcéad de na cuideachtaí go léir — feidhm glantacháin bhitheolaíoch an mhargaidh, rud a dtugann eacnamaithe „scrios cruthaitheach de réir Schumpeter" air. Ansin thosaigh rud éigin aisteach. Ó thart ar 2010/2011, thit an ráta dócmhainneachta go seasta: go dtí a haon faoin gcéad, go dtí faoi bhun a haon faoin gcéad — go dtí nach raibh ann ach 0.1 faoin gcéad faoi 2021. Ní raibh an scrios cruthaitheach Schumpeterach ag feidhmiú a thuilleadh.
An chúis: Coimeádann polasaí rátaí úis nialasacha agus diúltacha cuideachtaí beo a bheadh dócmhainneach le fada gan an fóirdheontas seo. Tugann Krall „zombaí" orthu — marbh i ndáiríre, ach fós ag feidhmiú. Agus ciallaíonn sé sin: Má bhíonn 1.5 faoin gcéad níos mó zombaí ann gach bliain ná mar a theipeann orthu, carnann eacnamaíocht cúig, deich, cúig déag faoin gcéad de chuideachtaí atá tinn go struchtúrach laistigh de chúpla bliain. Ó 2021 i leith, tá líon na n-imeachtaí dócmhainneachta ag ardú — go díreach an patrún a bhí tuartha ag Krall.
Sa phodchraoladh, míníonn Krall cén fáth a gcreideann sé go raibh an chéim boilscithe 2021/22 níos contúirtí ná mar a tuigeadh go poiblí. Shroich boilsciú praghsanna do thomhaltóirí — an ciseán clasaiceach earraí ó bhia, cíosanna, fuinneamh — thart ar dháréag faoin gcéad. Is eol sin, pléadh é, cáineadh é.
Pléadh níos lú faoi bhoilsciú praghsanna táirgeoirí: na harduithe praghais a tháinig go díreach ar earraí táirgthe. Bhí an buaicphointe ag 47 faoin gcéad. Ní luach staitistiúil amháin é sin — os cionn tairseach criticiúil áirithe, de réir Krall, ní féidir le heacnamaíocht a ríomh eacnamaíoch a dhéanamh a thuilleadh. Cuideachtaí a cheannaíonn amhábhair, a phróiseálann iad agus a athdhíolann iad, cailleann siad an bunús ríofa le raonta luaineachta den sórt sin. Ní féidir leo a bheith ar an eolas a thuilleadh faoin bpraghas ar a gceannaíonn siad agus ar a ndíolann siad. Ansin stopann siad an táirgeadh.
Chun téiseanna Krall a thuiscint, cabhraíonn sé breathnú ar stair an airgid — a mhíníonn Krall go mion sa phodchraoladh. Is féidir stair an airgid a insint go simplí mar seo: Ó bhabhtáil go hór, ó ór go hairgead páipéir le tacaíocht óir, ó hairgead páipéir le tacaíocht óir go gealltanas amháin.
Bhí an caighdeán óir is fearr ann, de réir Krall, thart ar 1830: nótaí bainc a raibh tacaíocht iomlán óir acu. Le linn an naoú haois déag, laghdaíodh an caighdeán seo. I 1914 — tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda — ní raibh ach an tríú cuid de na nótaí bainc tacaithe ag ór i ndáiríre. Chuir na tíortha go léir a bhí ag troid deireadh leis an oibleagáid fuascailte ar an gcéad lá den chogadh.
An toradh: An hípibhoilsciú i 1923 sa Ghearmáin. Míníonn Krall an mheicníocht: chlóigh rialtas an Reich airgead don choimhlint sa Ruhr, in ainneoin rabhaidh. Ó ghnáthluach boilscithe go dtí 2,400 quadrilliún faoin gcéad i mí na Samhna 1923.
Tar éis an Dara Cogadh Domhanda, chruthaigh comhdháil Bretton Woods (1944) córas nua: 35 dollar in aghaidh an unsa troy óir, gach airgeadra eile ceangailte go daingean leis an dollar. Thosaigh an D-Mark ag 4.20 DM in aghaidh an dollar. D'oibrigh sé sin — chomh fada agus a bhí go leor óir ag SAM i ndáiríre. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda, bhí 22,000 tona óir stóráilte i SAM, beagnach an t-ór airgeadra go léir ar domhan — tuillte trí sholáthairtí arm do na Briotanaigh agus do na Sóivéadaigh, a d'íoc i gcónaí le hór.
Ansin: Cogadh na Cóiré, cláir shóisialta, tuirlingt ar an ngealach, Cogadh Vítneam. Shreabhadh an t-ór amach. I 1971, bhí 8,000 tona fágtha i Fort Knox. Ar an 15 Lúnasa 1971, chuir an tUachtarán Nixon an oibleagáid fuascailte óir ar fionraí „go sealadach". Tá sé sealadach go dtí an lá atá inniu ann. Dúirt Aire Airgeadais SAM go beacht é: „Is é an dollar ár n-airgeadra, ach is é bhur bhfadhbse é."
Mionsonra stairiúil ón bpodchraoladh: Ní thagann ór an Bundesbank sa Ghearmáin inniu, thart ar 3,400 tona, — mar a mhaíonn tráchtairí den eite chlé uaireanta — ó ré na Naitsithe. Choigistigh na Comhghuaillithe ór na Naitsithe i 1945. Is barrachais trádála iad na 3,400 tona a d'oibrigh an Phoblacht Chónaidhme go crua orthu, a malartaíodh go hór faoi Bretton Woods.
Tar éis 1971, bhí bunús nua de dhíth ar an dollar. An réiteach — an córas peitridollar: geallann tíortha onnmhairithe ola ola a dhíol i ndollair amháin. Mar chúiteamh, faigheann siad cosaint mhíleata ó SAM. Do gach tír eile, ciallaíonn sé seo: an té atá ag iarraidh ola a cheannach, tá dollar de dhíth air. An té a bhfuil dollar de dhíth air, caithfidh sé barrachais onnmhairithe a ghiniúint le SAM.
Sa phodchraoladh, míníonn Krall an chothromóid gheopolaitiúil: tá 18 faoin gcéad de chúltacaí ola an domhain ag Veiniséala, 15 faoin gcéad ag an Araib Shádach, 13 faoin gcéad ag an Iaráin — le chéile beagnach leath de chúltacaí ola an domhain. Rinne Veiniséala iarracht ola a dhíol in Yuan leis an tSín. Lean an iarmhairt go tapa. Is í an Iaráin an nasc atá in easnamh sa slabhra peitridollar.
Téis Krall: Baineann an choimhlint reatha sa Mheánoirthear níos lú le hairm núicléacha nó le hIosrael, ná mar a bhaineann sé leis an bpeitridollar. An té a rialaíonn an peitridollar, rialaíonn sé an t-ord airgeadra domhanda.
Tá tíortha BRICS — an Bhrasaíl, an Rúis, an India, an tSín, an Afraic Theas — ag plé a n-airgeadra trádála féin mar mhalairt ar an dollar. Tá an scéal tosaigh soiléir: ní mian leis an Rúis agus leis an tSín go n-íocfaí as a mbarrachais onnmhairithe a thuilleadh in airgeadra atá á dhíluacháil go córasach.
An fhadhb le hairgeadra páipéir BRICS: Bheadh sé mar an gcéanna — an tír leis an mbarrachas is mó (an tSín) a bheadh thíos leis. Mar sin, an réiteach: Airgeadra le tacaíocht óir. Tá na BRICS ag obair go gníomhach air seo, de réir Krall.
Leanann an tSín straitéis atá díreach as „Ealaín an Chogaidh" le Sun Tzu: Cuir do neart i bhfolach. Ná spreag cogadh nach féidir leat a bhuachan le deimhneacht 150 faoin gcéad. „Is é an cogadh is fearr ná an ceann nach gá a throid, mar go ngéilleann an namhaid do do neart féin" — sin mar a mhíníonn Krall foirceadal na Síne. D'fhás olltáirgeacht intíre na Síne (coigeartaithe do chumhacht ceannaigh) ó 200 billiún dollar i 1986 go dtí thart ar 40 trilliún inniu. Le díograis, le carnadh caipitil agus le heacnamaíocht an mhargaidh — ní le bagairt cogaidh.
Míníonn Krall sa phodchraoladh meicníocht na dtarrthálacha bainc ceannais atá ag dul i méid bunaithe ar iomlán chlár comhardaithe an BCE:
An loighic: Pumpálann gach tarrtháil dhá oiread an leachtachta isteach sa chóras ná an ceann roimhe sin. Lorgaíonn an leachtacht seo infheistíocht — agus críochnaíonn sí níos mó i ndroch-infheistíochtaí, mar go laghdaíonn an t-uamhan roimh riosca. Ag an gcéad ghéarchéim eile, dá bhrí sin, tá dhá oiread an oiread droch-infheistíochtaí carntha. Sin an fáth a bhfuil dhá oiread an oiread airgid de dhíth ar an gcéad tarrtháil eile. Réamhaisnéis Krall don chéad ghéarchéim mhór eile: thart ar 8 dtrilliún euro.
De réir Krall, ní géarchéim sláinte a bhí i gCorona go bunúsach, ach tarrtháil ollmhór stáit agus banc — faoi scáth na paindéime. „4 thrilliún d'airgead nua-chlóite, ní bheadh sé sin indéanta go polaitiúil riamh gan an scéal sin."
Más mian le duine breithiúnas cóir a thabhairt ar Krall, caithfidh sé idirdhealú a dhéanamh idir uainiú agus treo struchtúrach.
An áit a raibh sé mícheart — san uainiú: Thuar Krall an cliseadh mór córais go minic do thréimhsí a bhí ar tí tarlú. Bhí sé ceaptha tosú i 2019/2020. Do 2021, thuar sé hípibhoilsciú don euro — níor tharla sé sin. D'ardaigh an boilsciú go mór, go dtí thart ar ocht faoin gcéad sa Ghearmáin ag amanna, ach ní raibh aon rian de hípibhoilsciú ann.
An áit a raibh an ceart aige — go struchtúrach:
Tá Krall féin níos dírí sa phodchraoladh ná mar a bhí sé riamh: „Ní féidir an fhadhb a réiteach a thuilleadh. Níl na huimhreacha sa chaoi is go bhfuil bealach réitigh matamaiticiúil ann fós, gan frithchuimilt ollmhór — trí bhoilsciú nó trí dhífhoilsiú."
As domhan atá ró-fhiachasach, níl ach dhá bhealach amach de réir Krall: Boilsciú, a dhíluachálann fiacha — nó dífhoilsiú, a chríochnaíonn i bhféimheachtaí stáit agus i bhféimheachtaí cuideachtaí, a ghlanann na fiacha ansin freisin. Mar thoradh ar an dá rud tá an toradh céanna: scriosadh na bhfiach. Is é an t-aon difríocht ná cé a íocann an costas.
Sa phodchraoladh, míníonn Krall fadhb nach bhfuil a fhios ag go leor Gearmánach faoi: Bhí sócmhainní ainmniúla na Gearmáine — airgead tirim, leabhar coigiltis, árachas saoil, bannaí — thart ar 6 thrilliún euro i 2020. Tar éis an bhoilscithe charnaigh ó 2020 go 2025 de thart ar 22 faoin gcéad, tá cumhacht ceannaigh na gcoigilteas seo ag thart ar 4.8 trilliún euro inniu. Tá 1.2 trilliún euro de chumhacht ceannaigh imithe — gan aon duine á ghoid. Athdháileadh iad: ar na féichiúnaithe, ar an stát ar an gcéad dul síos.
Go stairiúil, déanann Gearmánaigh infheistíocht i luachanna ainmniúla, agus déanann Francaigh, Iodálaigh, Gréagaigh infheistíocht i bhfíorshócmhainní (stoc, réadmhaoin, ór) — toisc go bhfuil siad cleachtaithe leis an stát á ndíchoigistiú. An toradh: Tá an Ghearmáin ar cheann de na háiteanna deireanacha san Eoraip maidir le meánmhaoin in aghaidh an duine. Tá níos mó maoine ag fiú teaghlaigh na Gréige ar an meán ná mar atá ag teaghlaigh na Gearmáine.
Ní seasamh eachtrannach coimhthíoch é prionsabal trí spóca Krall — an tríú cuid an ceann de stoic, ór, réadmhaoin. Freagraíonn sé don mhéid a mhol go leor bainisteoirí sócmhainní coimeádacha le blianta fada. Infheisteoirí a choinníonn cuid dá bpunann in ór fisiciúil nó in ór-ETFanna, níl siad ag leanúint aláraim dhoill, ach prionsabal láidir éagsúlaithe — a d'iondaigh Krall féin.
Maidir le héileamh struchtúrach ar ór ag bainc cheannais: Conas a thacaíonn bainc cheannais le praghas an óir go struchtúrach le ceannacháin is airde riamh.
Toisc gurb é an t-ór an t-aon mhodh íocaíochta forleathan nach bhfuil aon bhanc ceannais taobh thiar de. I gcás Krall — géarchéim bhaincéireachta, cailliúint muiníne i mbainc cheannais, airgead digiteach an bhainc ceannais mar mhalairt — is é an t-ór an t-aon fhoirm sócmhainne a fhanann lasmuigh den chóras airgeadais atá faoi rialú an stáit.
Tá. Tá cur síos déanta ag Creditreform, an BIZ agus an OECD ar fheiniméan na gcuideachtaí ró-fhiachasacha go neamhspleách ar a chéile. Tá sé cruthaithe ag staitisticí gur thit an ráta dócmhainneachta go dtí an leibhéal is ísle riamh faoi 2021 agus go bhfuil sé ag ardú arís ó shin. Is é an méid an pointe conspóide.
Bheadh sé rioscaí réamhaisnéisí Krall a úsáid mar uirlis uainiúcháin — bhí sé mícheart go minic maidir leis an „uair". Ach mar argóint struchtúrach do shuíomh óir, soláthraíonn sé ceann de na réasúnaíochtaí is comhsheasmhaí sa domhan Gearmáinise: fiachas stáit, cumhacht ceannaigh sócmhainní ainmniúla atá ag laghdú, iomaíocht dhomhanda mhéadaitheach do ról airgeadra cúltaca an dollar. Labhraíonn gach ceann de na hargóintí seo i bhfabhar an óir mar chomhpháirt struchtúrach punainne.
Nóta dlíthiúil: Is chun críocha faisnéise amháin an t-alt seo agus ní hionann é agus comhairle infheistíochta. Gach faisnéis gan ráthaíocht. Téigh i gcomhairle le comhairleoir airgeadais neamhspleách sula ndéanann tú cinntí infheistíochta.
